گنبد
نمکی دشتی واقع در استان بوشهر، در نزدیکی روستای گنخک و در فاصله 144
کیلومتری جنوب شرقی بندر بوشهر و در فاصله 64 کیلومتری شهر خورموج قرار
دارد و بزرگترین و زیباترین گنبد نمکی ایران و خاورمیانه به شمار میآید.
وسعت گنبد در حدود 3 هزار و 666 هکتار بوده
و ارتفاع قله آن 1490 متر از سطح دریا است و حداقل ارتفاع آن از سطح دریا
نیز 70 متر است.
تشکیل گنبد شمال غربی به جنوب شرقی بوده و از سمت غرب به روستای گنخک
و روستای جاشک کشیده شده و از سمت شرق از روستای باغان تا روستای درویشی
ادامه دارد و راه دسترسی به گنبد از سمت شرقی از فاصله سه کیلومتری بعد از
روستای گنخک از طریق جاده خاکی معدن قدیمی سنگ نمک که در منطقه فعالیت
میکرده است و از سمت شرقی گنبد بعد از پل روستای کردلان جاده خاکی را به
سمت گنبد پیش گرفته تا به پای کوهپایههای گنبد برسیم.
موقعیت خاص گنبد نمکی دشتی که موجب شوری آب رودخانه مند گشته است
شاید تنها عامل زیانرسان به منطقه باشد زیرا رودخانه تا قبل از روستای
باغان شیرین و قابل شرب و استفاده کشاورزی است، اما پس از عبور از کنار
گنبد و دور زدن آن آب رودخانه با درصد زیادی شوری همراه میشود که نشان از
فعالیت زیاد گنبد و روان بودن آب آن تا بستر رودخانه مند دارد و در فصل پر
بارش آب رودخانه سطح دشتهای چغابور و دشتی را فرا گرفته و به علت تبخیر
زیاد نمک بر روی سطح خاک باقی مانده و موجب شوری زمینهای منطقه میشود.
* پوشش گیاهی
سطح گنبد نمکی دشتی از لحاظ پوشش گیاهی تقریبا در اغلب نقاط به دلیل
درصد بالای نمک تهی از هر نوع رویش بوده اما در برخی از نقاط گنبد وجود
مناطق بزرگ و کوچک آهکی به چشم می خورد که بر روی این سطوح گیاهانی مانند
گون،گیشدارا و قیج و همچنین در فصل زمستان و بهار انواع گیاهان یکساله روی
سطح آهکی گنبد را پوشانده و زیبایی خاصی را به آن منطقه میبخشد.
درههایی که از وجود نمک زارها در امان ماندهاند در آنها
درختچههای کُنار، اشک و بادام کوهی و همچنین گلسنگهای زیبای چند متری که
بر روی دیوارههای دره سبز شدهاند و بیشتر در ناحیه شمال شرقی گنبد دیده
میشوند نیز از مناظر خاص منطقه محسوب میشوند.
* حیات وحش
از نظر حیات وحش در فصل تابستان که معمولاً از اواخر اردیبهشت در
منطقه آغاز و تا پایان مهر ماه ادامه دارد خالی از حیات وحش است به جز چند
گونه از مارمولکها و خفاشها که ساکنان دائمی گنبد محسوب میشوند در سطح
گنبد جنبندهای دیگر دیده نمیشود اما بعضی از موجودات نیز در کوهپایهها
و درههای شیرین پایین دست گنبد نیز دیده میشوند که از جمله به
کبک،تیهو،گنجشکها، جغد،کبوتر چاهی و بعضی از شکاریها و روباه و کفتار
میتوان اشاره کرد.
البته گنبد نمکی به خاطر قرار گرفتن در مسیر سلسله کوه زاگرس وبین دو
کوه شیرین که دارای چشمههای آب شیرین است و وجود گنبد که سرشار از نمک
بوده و همینطور که اغلب طبیعت دوستان میدانند نمک یکی از غذاهای وحوشی
همچون قوچ و میش و کل و بز است از این رو در گذشته این منطقه یکی از
شکارگاههای بزرگ محسوب میشده که امروزه به دلیل شکار بیرویه و بی
رحمانه شاید تعداد کمی کل و بز در منطقه باقیمانده باشد.
*موقعیت گردشگری گنبد نمکی دشتی:
گنبد از نظر گردشگری دارای جاذبهها و قابلیتهای فراوان است که از
آن جمله میتوان به آبشارهای نمکی، غارهای نمکی، چالها و یخچالهای نمکی،
تخت دیو یا دودکش جن، دره گل کلم، چشمههای نمکی، نمک شارها و نمک فشانها
و سطح زیبا و رنگارنگ گنبد اشاره کرد.
1- آبشارهای نمکی
آبشارهای طبیعی که در مسیر طبیعی آب راههای گنبد و در کوهپایههای
پایین دست به اشکال مختلف مختلف و در اندازههای متفاوت زیبای خاصی به
منطقه بخشیده است و در فصل گرم به واسطه تبخیر زیاد آب، بلورهای نمکی
ضخیمی در مسیر آبشارها ایجاد کرده که با لغزش آب بر روی بلورهای نمکی و
تابش آفتاب منظرهای شگرف و زیبا ایجاد کرده است.
2- غارهای نمکی
یکی دیگر از جاذبههای گردشگری گنبد وجود غارهای نمکی فراوان که با
انحلال رسوبات نمکی و معدن ایجاد شده و در درون غارها بلورهای زیبا به
صورت استلاگمیت و استلاکتیت یا همان قندیل با اشکال متفاوت است.
قندیلها به اشکال متفاوت به قدری زیبا تشکیل که اغلب غارها با
استفاده از اشکال همین قندیلها نامگذاری شدهاند، مثلا در غار انگوری که
در درون آن قندیلهای فراوان به صورت خوشههای انگور از سقف و دیواره غار
آویزان شده که شما هنگام حضور در این غار گویی به یک تاکستان پربار پا
گذاشتهاید، یا غار شاخه نبات که وجود قندیلهای سفید و یک دست که به صورت
شاخهای از سقف غار آویزان است نظر هر بینندهای را به خود جلب میکنند.
غار سدنمکی یا غار پنجه عقاب نیز به همین صورت است، تعدد غارها به
قدری زیاد است که نامگذاری بعضی از غارها را سخت کرده، طول غارها از
غارهای کوچک 30 تا 50 متری تا غارهای 300 متری و 500 متری و بزرگترین
آنها تا 1500 متری نیز میرسد که به غار پلکانی معروف شده است.
3- نمکچالها و یخچالهای نمکی
یخچالهای نمکی از جاذبههای خاص گنبد نمکی دشتی است که در سطح
شیبدار و حرکت ثقلی تودههای نمک و در راستای شیب گنبد و به صورت پلکانی
تشکیل شدهاند و در سطح خود با اشکالی زیبا رنگهای متحیرانه را به وجود
آوردهاند که چشمنوازی میکند و به دلیل اینکه به یخچالهای یخی شبیه
بودهاند به این نام نامیده شدهاند.
نمکچالها را نیز باید از جاذبههای گنبد نمکی دشتی دانست، چالههای
بزرگ و کوچکی که در مسیر آبهای روان و چشمههای نمکی ایجاد شده و با
تبخیر آب آنها اشکال مختلف نمکی درکف این چالهها چونان الماس میدرخشند.
4- تخت دیو یا دودکش جن
تخت دیو یا دودکش جن نیز یکی دیگر از جاذبههای گنبد نمکی دشتی است که
به دلیل اختلاف در میزان فرسایش سنگها و به صورت ستونهای کوچک و بزرگی
بر روی گنبد خودنمایی میکنند که بعضاً به خاطر شکلشان نامگذاری هم
شدهاند مثلاً ستون انگشت خدا یا کلاه به سر را میتوان از این جمله
دانست، ستونها همانند نگهبانانی استوار و همیشگی برای گنبد محسوب
میشوند.
5- دره گل کلم
میتوان شگفت انگیزترین بخش گنبد را این دره زیبا و منحصر به فرد
دانست، درهای که سطح آن یکدست با نمکی که به صورت گل کلم در آمده فرش شده
است.
نمکها به صورت غنچههایی کنار هم باز شده و به صورت کاملاً زیبایی درآمدهاند،گویی که در آنجا نمک گل کرده و شکوفه داده است.
وجود چشمههای نمکی و روان بودن آب آنها با صدای بسیار ملایم و دیوارههای زیبا رنگ دره، به دره زیبایی بیشتری میبخشد.
6- چشمههای نمکی
چشمههای نمکی که به فراوانی در درون غارها و در سطح درهها به چشم
میخورد نیز از جاذبههای گنبد نمکی دشتی به شمار میآیند. این چشمهها
بعضاً به صورت نمک فشان نیز در منطقه دیده میشوند که نمک را به صورت
خمیری فشرده و همراه با آب از درون آنها به بیرون راه مییابند و در سطح
گنبد به جریان میافتد.
به دلیل بالا بودن درصد نمک در آب که حدود 350 برابر بیشتر از آب
دریا است و تبخیر زیاد در کنار چشمههای نمکی معمولا نمک شارها به اشکال
متفاوت دیده میشوند.
7- سطح زیبا و رنگارنگ گنبد
مهمترین جاذبه گردشگری گنبد نمکی دشتی ساختار گنبد بوده به طوری که
هر رهگذری که در حال عبور از جاده خورموج به سمت کنگان باشد از فاصله دور
سفیدی گنبد پوشیده از نمک را میبیند و در نظر اول به این فکر میکند که
کوهی پوشیده از برف را مشاهده میکند.
وجود نمکهای طعام و صنعتی با رنگهای بسیار زیبا که شامل قرمز، سبز،
سفید، سیاه، نارنجی، قهوهای و ترکیب این رنگها در دیوارهها و سنگ
فرشها و وجود کانیهای زیاد در منطقه که از جمله آنها میتوان به وجود
مقدار زیاد گوگرد که با رنگ زرد طلایی یا وجود پتاسیم با رنگ نارنجی وآهن
با رنگ قرمز و قهوهای و ترکیب این مواد معدنی با هم که میتوان از پیریت
یا همان طلای کاذب(طلای احمقها) که در سطح گنبد به وفور یافت میشود واز
ترکیب گوگرد با آهن تشکیل میشود و دارای جلای فلزی براقی است.
همچنین وجود بلورهای زیبای سیلیکاته و فسفاته با جلای فلزی و غیر
فلزی با تنوع رنگها پدیدهای شگفت انگیز و متحیر کنندهای است که شاید در
هیچ جا نتوان همانند آن را نظاره کرد.
گنبد نمکی دشتی در بهمن ماه سال 1386 به عنوان اثر ملی طبیعی ثبت شد
اما متاسفانه از آن تاریخ به بعد هیچ اقدامی از طرف مسئولان استان و
شهرستان برای حفاظت از گنبد و جذب گردشگر صورت نگرفته و این مسئله در حد
یک اسم اثر ملی طبیعی باقی مانده است که همت مسئولان استان و شهرستان را
برای بهبود وضع گنبد و جذب گردشگر را میطلبد.
البته لازم به ذکر است که هیئت کوهنوردی شهرستان دشتی با کشف غارهای
نمکی در سال86 و پیمایش آنها و مهمتر از همه در رأس خبر قرار دادن گنبد
تاکنون بیش از صد گروه کوهنوردی از استانها گامی بلند برای معرفی گنبد
نمکی دشتی برداشته است که با حمایت مسئولان شهرستان امید به معرفی بهتر و
شایسته تر این اثر ملی خدادادی برای عموم مردم و طبیعت گردان میرود.
|
